Frank Cornelissen: zonder opstand geen doorbraak

De key note werd verzorgd door prof. dr. Frank Cornelissen: 'Zonder opstand geen doorbraak: waarom schoolteams weer de regie moeten nemen'. In zijn keynote laat Frank Cornelissen zien hoe we ons oude onderwijssysteem af moeten breken en bouwen aan een nieuwe. Hoe komt dit onderwijs eruit te zien? Welke veranderaanpak is nodig? Om door het bestaande systeem heen te breken, is een ‘opstand’ van de schoolteams nodig. Met voorbeelden uit onderzoek en praktijk liet Frank zien hoe schoolteams (weer) hun eigen onderwijs maken en hoe ze hier slimme samenwerking voor aangaan.
Frank Cornelissen is hoogleraar aan de UvA, CAOP-leerstoel Innovatie in het onderwijs. Deze key note is het beste terug te lezen in zijn oratie (februari 2025).

De vier presentaties vanuit het Landelijk Expertisecentrum PO-VO, verzorgd door onze collega’s, zijn hier terug te vinden:

Opleiden over grenzen van po en vo heen; onderzoeksresultaten en een praktijkvoorbeeld. Jantien Gerdes, Patrick van Schaik
Jantien deelde ook de opbrengsten van de sessie.

Jantien en Patrick zijn beide onderdeel van een van de onderzoekslijnen binnen het LEPOVO: opleiden over grenzen van po en vo heen. Samen met hun collega’s hebben ze in het vorige studiejaar onderzoek gedaan naar wat pabo’s en tweedegraads lerarenopleidingen in Nederland doen in het opleiden over de grenzen van po en vo heen. Het is immers van groot belang dat we studenten opleiden die een beeld hebben van de sector waar zij hun leerlingen voorbereiden of waar zij met hun onderwijs op aansluiten. Welke initiatieven zijn er? Waarom of waarom juist niet? Wat zijn hun ervaringen? En wat zijn belangrijke voorwaarden of tegen welke belemmeringen lopen zij aan? Eerst zijn de resultaten kort besproken. Daarna heeft Jantien aan de hand van een voorbeeld uit haar eigen praktijk bij Hogeschool Windesheim deze verder ingekleurd. In de sessie nemen we vervolgens ruim de tijd om met elkaar in gesprek te gaan met de blik op onze eigen opleidingspraktijken; dit zijn de opbrengsten die hierboven zijn vermeld.

Van Breder naar beter: De effecten van verschillende inrichtingsvarianten van heterogene brugklassen. Linda van den Bergh, Sharon Vlot

Om kansengelijkheid in het onderwijs te bevorderen werken veel scholen voor voortgezet onderwijs met heterogene brugklassen waarin leerlingen met verschillende basisschooladviesniveaus bij elkaar zitten. De manier waarop scholen heterogene brugklassen onderwijskundig inrichten heeft invloed op de ontwikkeling van leerlingen. Het project ‘Van breder naar beter: De effecten van verschillende inrichtingsvarianten van heterogene brugklassen op niveaubewustzijn, zelfvertrouwen, motivatie en leerprestaties van leerlingen.’ omvat een leertraject in zes verschillende scholen en een onderzoek naar de vraag hoe het curriculum in heterogene brugklassen en differentiatie door leraren naar basisschooladviezen en prestatieniveaus er uitzien. Ook wordt onderzocht hoe verschillende inrichtingsvarianten van invloed zijn op niveaubewustzijn, zelfvertrouwen, motivatie en leerprestaties van leerlingen met verschillende basisschooladviezen en achtergrondkenmerken. Op basis daarvan worden succesfactoren geïdentificeerd voor de inrichting van kansrijke heterogene brugklassen.

Het is een van de gehonoreerde projecten in de NRO call ‘Doorstroom in een kansrijk stelsel’. Zes verschillende scholen in Zuid-Oost Gelderland participeren. Het onderzoek en de eerste bevindingen uit de literatuur en de verschillende praktijken zijn in deze sessie toegelicht.

Een soepele overgang po-vo: Inspirerende praktijken in beeld. Henderien Steenbeek, Linda van den Bergh, Nathalie Derix

Henderien en Linda doen vanuit LEPOVO onderzoek naar inspirerende praktijken wat betreft het creëren van een soepele overgang van po naar vo. Zij brengen hierbij de aanpak van regio’s en scholen in kaart en bevragen ouders en leerlingen naar hun ervaringen. Nathalie is één van de deelnemers aan het onderzoek. Behalve op schoolniveau werkt zij in de aansluitingscommissie po-vo aan een gezamenlijke aanpak om de overgang van po naar vo in de regio Helmond zo soepel en kansrijk mogelijk te maken voor alle leerlingen. De belangrijkste succesfactor van deze regio is het hebben van korte lijntjes en het kennen van elkaar. Op alle niveaus is de samenwerking tussen po en vo professionals georganiseerd. Het hanteren van een gezamenlijk ontworpen advies- en kenmerkenformulier en eenzelfde werkwijze voor de warme overdracht zijn hiervan resultaten. Ook is er al jarenlang een vakroute voor leerlingen die meer praktisch onderwijs willen volgen, waarbij leerlingen, ouders en leraren van de Helmondse basisscholen en het Vakcollege al vroegtijdig kennismaken met elkaar en samen onderwijs verzorgen. Het onderzoek en de inspirerende aanpak in regio Helmond zijn in deze sessie toegelicht.

De leraar als ontwerper: stil staan bij bewuste curriculumkeuzes in de overgang po-vo. Elvira Folmer, Roel Grol

Elvira Folmer en Roel Grol zien curriculumbewust handelen als doelgericht en op basis van kritische analyse keuzes maken voor het curriculum, waardoor je invloed op dat curriculum hebt. Die kritische analyse en keuzes kunnen bijvoorbeeld betrekking hebben op de schoolvisie, veranderingen in de maatschappij, vakken (bijv. nieuwe kerndoelen) en het beroepenveld om je heen, de wens om goed aan te sluiten bij jouw leerlingen en de noodzaak die je voelt om af te stemmen met andere sectoren, vakken en andere curriculumonderdelen. De invloed die je kunt hebben door zo te handelen, wordt ook wel stuurkracht genoemd.

Tijdens deze sessie zijn de nodige inzichten en bruikbare tools gedeeld met de aanwezige leraren en lerarenopleiders. Ook is het gesprek gevoerd, hoe deze praktisch ingezet kunnen worden in het zetten concrete stappen op weg naar een soepelere overgang tussen po en vo.

Door de weersomstandigheden was het voor Henderien Steenbeek en Margot Bochane niet mogelijk naar Utrecht te reizen. Daarom verviel de sessie ‘Een soepele start in het vo met welbevinden als uitgangspunt’.