Welbevinden van leerlingen

Auteurs: Sanne van der Zwet, Margot Bochane, Henderien Steenbeek, Alexander Minnaert en Margreet Luinge
Publicatie: Discover Psychology, 6 (2026), artikel 133
Publicatiejaar: 2026

Download:  https://doi.org/10.1007/s44202-026-00674-y

A scoping review of the well-being of students across the primary-secondary school transition

Uitgewerkt door: Sanne van der Zwet en Vera van der Hoeven

De overgang van de basisschool naar de middelbare school is een kwetsbare periode. Leerlingen gaan van een kleine, vertrouwde omgeving naar een grotere school met meer leraren en een zwaardere studielast. Voor een deel van hen heeft dat gevolgen voor motivatie, prestaties en welbevinden.

Deze scoping review brengt op basis van 46 studies in kaart welke factoren een rol spelen in het welbevinden van leerlingen van tien tot veertien jaar rond deze overgang. Welbevinden is breed opgevat, van emotioneel en sociaal welbevinden tot mentale gezondheid en levenstevredenheid. De bevindingen zijn geordend in vijf domeinen (leerling, ouders, peers, leraren en school) en drie fasen: voor, tijdens en na de overgang.

Onderzoeksvraag

Welke factoren spelen een rol in het welbevinden van leerlingen tijdens de overgang van de basisschool naar de middelbare school?

Resultaten

•      Leerling: zelfregulatie, sociale competentie, karaktersterktes en positieve verwachtingen werken beschermend. Negatieve zelfschema’s, zorgen, moeite met executieve functies en sociale teruggetrokkenheid vergroten het risico op minder welbevinden.

•      Ouders: steun van ouders is in alle fasen een stabiele, beschermende factor. Psychologische controle door moeders hangt samen met minder motivatie en schooltevredenheid.

•      Peers: de invloed van vrienden groeit in de loop van de overgang, al blijft steun van ouders de sterkste factor. Stabiele vriendschappen en erbij horen dragen bij aan welbevinden, conflicten en pesten ondermijnen het.

•      Leraren: steun en positieve relaties zijn belangrijk. Neemt de band met leraren na de overgang af, dan daalt ook het welbevinden. Een mentorprogramma voor kwetsbare leerlingen verbeterde hun mentale gezondheid.

•      School: verbondenheid met de school (belonging) en je veilig voelen hangen samen met meer welbevinden. Een lage sociaaleconomische status van de school hangt samen met minder mentaal welbevinden, en op scholen met een sterk presterende leerlingpopulatie gaan leerlingen meer achteruit in levenstevredenheid.

Implicaties en aanbevelingen

Scholen en leraren doen er goed aan een steunende omgeving te creëren: positieve relaties tussen leraar en leerling, aandacht voor erbij horen en stabiele vriendschappen, en het versterken van de steun van ouders. De auteurs pleiten voor een aanpak op meerdere niveaus tegelijk.

Een beperking is dat de meeste studies uit westerse landen en stedelijke scholen komen. Toekomstig onderzoek zou leerlingen kunnen volgen van het begin van groep 8 tot het eind van de brugklas.

Conclusie

Welbevinden tijdens de overgang ontstaat uit de wisselwerking tussen individuele kenmerken, relaties en de schoolcontext. Individuele copingstrategieën zijn belangrijk, maar de kwaliteit van de steun van en de relaties met ouders, peers en leraren heeft grote invloed. Een holistische, sociaal-ecologische benadering is daarom essentieel.